Luận Văn Quản lý nhà nước theo hướng đảm bảo sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học ở Việt Nam

Thảo luận trong 'Hành Chính' bắt đầu bởi Thúy Viết Bài, 5/12/13.

  1. Thúy Viết Bài

    Thành viên vàng

    Bài viết:
    198,891
    Được thích:
    172
    Điểm thành tích:
    0
    Xu:
    0Xu
    MỤC LỤC

    [TABLE="width: 100%"]
    [TR]
    [TD]Trang phụ bìa
    Lời cam đoan
    Mục lục
    Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
    Danh mục các bảng
    Danh mục các hình vẽ, đồ thị
    [/TD]
    [TD]1
    2
    3
    6
    7
    8
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]MỞ ĐẦU
    1. Lý do chọn đề tài
    2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
    3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    4. Phương pháp nghiên cứu
    5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
    6. Kết cấu của luận án
    TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
    1. Nghiên cứu trong nước
    2. Nghiên cứu ngoài nước
    [/TD]
    [TD]9
    9
    11
    12
    13
    14
    14
    15
    15
    18
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Chương 1- NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VÀ TỰ CHỦ ĐẠI HỌC
    1.1. Tự chủ và trách nhiệm xã hội của trường đại học
    1.1.1. Quan niệm trường đại học và sự phân cấp về thẩm quyền
    1.1.2. Tự chủ của trường đại học
    1.1.3. Tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm xã hội của trường đại học
    1.1.4. Điều kiện và sự cân bằng tự chủ, tự chịu trách nhiệm
    1.2. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    1.2.1. Khái niệm và bản chất quản lý nhà nước về giáo dục đại học đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    1.2.2. Sự cần thiết phải quản lý nhà nước về giáo dục đại học theo hướng đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    1.2.3. Nội dung và phương thức quản lý nhà nước về giáo dục đại học theo hướng đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    1.2.4. Các mô hình quản lý nhà nước về giáo dục đại học
    1.3. Kinh nghiệm một số nước trong quản lý nhà nước về giáo dục đại học
    1.3.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về giáo dục đại học bảo đảm tự chủ, trách nhiệm xã hội của trường đại học một số nước
    1.3.2. Bài học kinh nghiệm quản lý nhà nước tăng cường tự chủ và trách nhiệm xã hội của trường đại học
    Kết luận Chương 1
    [/TD]
    [TD]
    23
    23
    23
    26
    30
    31

    34

    34

    39

    42
    62

    65

    65

    71
    74
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Chương 2- QUYỀN TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
    2.1. Quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của trường đại học ở Việt Nam
    2.1.1. Quyền tự chủ của trường đại học
    2.1.2. Tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    2.1.3. Địa vị pháp lý của các trường đại học công lập
    2.2. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay
    2.2.1. Tình hình quản lý phát triển giáo dục đại học
    2.2.2. Nội dung, cơ cấu tổ chức và thẩm quyền quản lý nhà nước về giáo dục đại học
    2.3. Thực trạng bảo đảm của nhà nước đối với giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay
    2.3.1. Bảo đảm của Nhà nước về tự chủ nhà trường
    2.3.2. Bảo đảm của Nhà nước đối với tự chịu trách nhiệm
    2.3.3. Nguyên nhân và hệ quả của những tồn tại trong quản lý nhà nước đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    Kết luận Chương 2
    [/TD]
    [TD]

    76
    76
    76
    81
    85
    88
    88

    93

    103
    103
    115

    126
    129
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Chương 3- NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC BẢO ĐẢM SỰ TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC
    3.1. Đổi mới nhận thức về vai trò của Nhà nước, vai trò và địa vị pháp lý của trường đại học, vai trò của thị trường định hướng XHCN
    3.1.1. Đổi mới nhận thức về vai trò của Nhà nước
    3.1.2. Đổi mới nhận thức về vai trò và địa vị pháp lý của trường đại học công
    3.1.3. Đổi mới nhận thức về vai trò của thị trường định hướng XHCN
    3.2. Đổi mới cơ cấu tổ chức và thẩm quyền quản lý nhà nước về giáo dục đại học
    3.2.1. Mô hình quản lý nhà nước về giáo dục đại học bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm
    3.2.2. Xoá cơ chế chủ quản, tách bạch giữa quản lý nhà nước và quản lý của Nhà nước với tư cách chủ sở hữu, xây dựng các tổ chức đệm
    3.2.3. Phân định chức năng quản lý nhà nước và chức năng cung cấp dịch vụ giáo dục đại học
    3.3. Hoàn thiện thể chế và chính sách bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    3.3.1. Xác lập tầm nhìn và chiến lược; quy định việc phối hợp và phân cấp quản lý, cung cấp dịch vụ, chuyển đổi sở hữu và tham gia giám sát và đánh giá trong giáo dục đại học
    3.3.2. Xây dựng và ban hành luật giáo dục đại học, luật giảng viên và các chính sách bảo đảm sự công bằng, hiệu quả và chất lượng.
    3.3.3. Xây dựng thể chế và chính sách đảm bảo sự can thiệp phù hợp, hạn chế trao quyền mang tính đặc quyền, tự chủ về học thuật, tài trợ công tích cực, thành lập trường đạt yêu cầu chất lượng, và trách nhiệm lãnh đạo.
    3.4. Đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục đại học đối với chương trình, tuyển sinh, văn bằng và giảng viên
    3.4.1. Đổi mới quản lý nhà nước về chương trình, tuyển sinh và văn bằng
    3.4.2. Đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục đại học đối với giảng viên
    3.5. Đổi mới quản lý nhà nước về tài chính giáo dục đại học
    3.5.1. Đổi mới chính sách tài chính giáo dục đại học
    3.5.2. Đổi mới phương thức quản lý tài chính, tách bạch giữa quản lý nhà nước và quản lý của Nhà nước với tư cách là chủ sở hữu
    3.6. Tăng cường chức năng kiểm soát nhà nước nhằm bảo đảm trách nhiệm xã hội của trường đại học được thực hiện
    3.6.1. Đổi mới nhận thức và hoàn thiện thể chế, chính sách bảo đảm trách nhiệm xã hội của trường đại học
    3.6.2. Xây dựng khung bảo đảm trách nhiệm xã hội
    3.6.3. Đổi mới hoạt động kiểm soát và giám sát nhà nước về tài chính
    Kết luận Chương 3
    [/TD]
    [TD]
    131

    131
    131

    135
    139

    141

    141

    150

    153

    154


    155

    157


    161

    165
    165
    168
    170
    170

    174

    177

    177
    179
    184
    185
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]KẾT LUẬN
    DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
    TÀI LIỆU THAM KHẢO
    PHỤ LỤC
    [/TD]
    [TD]187
    191
    192
    198
    [/TD]
    [/TR]
    [/TABLE]
























    DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

    CNH-HĐH Công nghiệp hoá-Hiện đại hoá
    GATS General Agreement on Trade in Services
    (Hiệp định chung về thương mại trong dịch vụ)
    GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo
    GDĐH Giáo dục đại học
    HE Higher education
    (Giáo dục đại học)
    KTTT Kinh tế thị trường
    KT-XH Kinh tế-Xã hội
    OECD Organization for Economic Cooperation and Development
    (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế)
    QLNN Quản lý nhà nước
    TĐH Trường đại học
    TW Trung ương
    UNESCO United Nation Education Science Culture Organization
    (Tổ chức văn hoá-khoa học-giáo dục Liên hợp quốc)
    XHCN Xã hội chủ nghĩa
    WB The World Bank
    (Ngân hàng Thế giới)
    WTO World Trade Organization
    (Tổ chức thương mại thế giới)






    DANH MỤC CÁC BẢNG

    [TABLE="width: 100%"]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.1: Cách thức phân cấp thẩm quyền ở các quốc gia
    [/TD]
    [TD]25
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.2: Tự chủ và tự chịu trách nhiệm (a)
    [/TD]
    [TD]27
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.3: Bốn mô hình từ kiểm soát đến tự chủ
    [/TD]
    [TD]28
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.4: Bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm
    [/TD]
    [TD]36
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.5: Đặc điểm quản lý nhà nước về giáo dục đại học đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học
    [/TD]
    [TD]
    38
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.6: Vị trí có thể có của các chức năng quản lý chủ yếu
    [/TD]
    [TD]53
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.7: Bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm tài chính
    [/TD]
    [TD]57
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 1.8: Các công cụ của trách nhiệm xã hội
    [/TD]
    [TD]59
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.1: Tự chủ, tự chịu trách nhiệm và quản lý nhà nước về GDĐH
    [/TD]
    [TD]87
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.2: Quy mô trường đại học, sinh viên và giảng viên từ năm học 2004-2005 đến năm học 2008-2009
    [/TD]
    [TD]
    89
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.3: So sánh đặc điểm quản lý nhà nước về giáo dục đại học trước và từ sau Đổi mới
    [/TD]
    [TD]92
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.4: Thẩm quyền quyết định đối với một số nội dung quản lý của trường đại học công lập
    [/TD]
    [TD]
    98
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.5: Quản lý nhà nước về giáo dục đại học
    [/TD]
    [TD]99
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.6: Quản lý chủ quản các trường đại học năm học (1997-1998) và năm học (2006-2007)
    [/TD]
    [TD]
    102
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.7: Tự chủ và tự chịu trách nhiệm (b)
    [/TD]
    [TD]107
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.8: Chi ngân sách nhà nước cho GD&ĐT và giáo dục đại học
    [/TD]
    [TD]109
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.9: Tự chủ, tự chịu trách nhiệm và tài trợ công
    [/TD]
    [TD]112
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.10: Đảm bảo chất lượng giáo dục đại học
    [/TD]
    [TD]121
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.11: Sinh viên tốt nghiệp đại học cần đào tạo lại
    [/TD]
    [TD]122
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 2.12: Thí sinh trúng tuyển đại học, cao đẳng theo cơ cấu xã hội năm 2006-2008
    [/TD]
    [TD]
    123
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 3.1: Một số chỉ số phát triển GDĐH Việt Nam đến năm 2020
    [/TD]
    [TD]135
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 3.2: Tầm nhìn về quản lý giáo dục đại học (a)
    [/TD]
    [TD]137
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 3.3: Quan niệm quản lý nhà nước về giáo dục đại học bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học công
    [/TD]
    [TD]141
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Bảng 3.4: Tầm nhìn về quản lý giáo dục đại học (b)
    [/TD]
    [TD]148
    [/TD]
    [/TR]
    [/TABLE]


    DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

    [TABLE="width: 100%"]
    [TR]
    [TD]Hình 1.1: Chu trình tài trợ cho các trường đại học
    [/TD]
    [TD]46
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Hình 2.1: Quyền tự chủ của các loại hình trường đại học
    [/TD]
    [TD]80
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Hình 2.2: Trường đại học thành lập mới giai đoạn 2003-2007
    [/TD]
    [TD]118
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Hình 2.3: Quản lý chất lượng giáo dục đại học và định hướng cải thiện
    [/TD]
    [TD]120
    [/TD]
    [/TR]
    [TR]
    [TD]Hình 3.1: Mô hình bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm
    [/TD]
    [TD]143
    [/TD]
    [/TR]
    [/TABLE]























    MỞ ĐẦU

    1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
    Ngày nay, quy mô sinh viên tăng quá nhanh trong khi sự đáp ứng nguồn lực của các nhà nước thì hạn chế, cùng với sự quan tâm đối với vấn đề phát triển nguồn nhân lực trình độ cao nhiều hơn đã tạo sức ép lên các chính phủ về hai vấn đề: một là sử dụng hiệu quả nguồn lực và hai là chất lượng của các sản phẩm giáo dục đại học (GDĐH) mà trường đại học cung cấp mà thực chất là yêu cầu bảo đảm trách nhiệm xã hội của trường đại học. Sự quan tâm đến hiệu quả sử dụng nguồn lực đã dẫn đến sự can thiệp mạnh hơn của nhà nước vào trường đại học từ những năm 70 và 80. Yêu cầu về chất lượng thì làm dịch chuyển trọng tâm chú ý từ hoạt động cấp vĩ mô sang cấp trường. Thay vì can thiệp trực tiếp, một số nhà nước chuyển sang tập trung xây dựng các mục tiêu và chính sách cho GDĐH. Sự thay đổi chính sách chỉ đạo cho thấy hai mặt của một vấn đề: một mặt, quản lý nhà nước (QLNN) theo kiểu tập trung đang hướng đến hình thức phi tập trung; còn một mặt, là khuynh hướng tự chủ (Sanyal, 2003) [86]. Tự chủ đại học trở thành xu hướng quốc tế và được xem như chìa khoá thành công cho sự cải cách GDĐH của các quốc gia. Bài học kinh nghiệm được Ngân hàng Thế giới đút kết năm 1994 cũng chỉ ra rằng tự chủ đại học và việc định lại vai trò phù hợp hơn của nhà nước sẽ thúc đẩy cải thiện chất lượng và hiệu quả GDĐH [111].
    Cơ cấu thẩm quyền và cách thức nhà nước điều khiển hệ thống đại học phản rõ nét mối quan hệ giữa nhà nước và trường đại học, đặt cơ sở cho khả năng, mức độ tự chủ hay môi trường hành động chủ động của trường đại học. Tự chủ không chỉ hàm ý quyền quyết định của một trường đối với chương trình đào tạo và mục tiêu của mình mà còn phải bao hàm cả quyền quyết định về cách thức để thực hiện mục tiêu và chương trình [73].
    Nhà nước hầu như là tác nhân chính tạo môi trường và động lực phát triển cho các tổ chức đại học nhưng cách thức tác động thì rất khác nhau. Nó cũng là nhân tố đặc biệt quan trọng bảo đảm phát huy mặt tích cực bên cạnh hạn chế khuyết tật của thị trường; giúp cân bằng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của trường đại học. Nghiên cứu nội dung, phương thức QLNN về GDĐH không chỉ để tìm ra cách thức quản lý của nhà nước sao cho hiệu quả hơn mà còn giúp cho chính nhà nước và nhà trường chủ động hơn cho bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt. Trong bối cảnh mới, nhà nước giữ vai trò là chủ thể quản lý toàn diện hệ thống đại học, tạo ra sự thuận tiện, dễ dàng để các trường cũng như các thành phần có liên quan có thể phối hợp để đưa ra các chính sách và chiến lược phát triển phù hợp. Đây chính là “chìa khoá” giúp giải quyết những khó khăn và vượt qua thách thức trong công cuộc cải cách GDĐH.
    Mục tiêu chiến lược đã được đặt ra như một dấu mốc lịch sử, đến năm 2020 Việt Nam trở thành nước công nghiệp và từng bước phát triển kinh tế tri thức. Trong đó, GDĐH được xác định là lĩnh vực then chốt cần đột phá. Tầm nhìn GDĐH Việt Nam đã trù tính quy mô toàn hệ thống sẽ tăng gấp 3-4 lần so với hiện tại, sự quản lý và hội nhập quốc tế phải tốt hơn, dịch vụ đào tạo và nghiên cứu phải mở cửa rộng hơn theo các cam kết quốc tế và đặc biệt là sự thương mại hoá cũng được tính đến. Tất cả vấn đề này phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng của dịch vụ GDĐH và liên quan chặt chẽ đến yêu cầu đổi mới cơ chế chính sách quản lý của Nhà nước về GDĐH. Nhà nước trong vai trò định hướng giám sát thay cho sự kiểm soát tập trung chi tiết, đảm trách việc hướng dẫn, thúc đẩy và bảo vệ lợi ích công của GDĐH. Muốn vậy, toàn hệ thống phải đổi mới tư duy và cơ chế quản lý GDĐH, kết hợp hợp lý và hiệu quả giữa việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ QLNN và việc bảo đảm quyền tự chủ, tăng cường trách nhiệm xã hội, tính minh bạch của các cơ sở GDĐH theo nghị sự của Chính phủ (Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005).
    Vấn đề tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các trường đại học Việt Nam mặc dù đã được đề cập chính thức trong Nghị quyết TW 4 (khoá VII) từ năm 1993 và được pháp lý hoá lần đầu trong Luật Giáo dục 1998 nhưng trên thực tế thì “cơ chế quản lý các trường đại học có tính tập trung và xơ cứng”, theo nhận định của Vallely (2005) [68]; “bộ chủ quản trở thành cơ quan trung gian, trường chịu sự chỉ đạo của nhiều cơ quan quản lý nên mất tính chủ động, sức ép tăng lên, hiệu quả giảm đi .”, theo một nhận xét khác được đăng tải trên VietNamNet ngày 26/12/2005. Thực tế này làm trường đại học chưa thực hiện được vai trò xã hội to lớn vốn có của nó, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH), thiếu năng lực cạnh tranh, nhất là không có đủ nguồn lực để phát triển. Việc hoàn thiện một số vấn đề lý luận, làm rõ bản chất và đánh giá đúng thực trạng và sự bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm, cũng như đưa ra giải pháp QLNN phù hợp góp phần tháo gỡ những bất cập và tiếp cận các cơ hội.
    Hơn nữa, trong hơn hai thập niên đổi mới GDĐH, mặc dù những đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm đã từng bước được thực hiện nhưng nó vẫn chưa theo kịp cơ chế quản lý kinh tế, chưa tạo được động lực để phát triển toàn hệ thống đại học trong bối cảnh mới. Báo Nhân dân số ra ngày 17/12/2004 từng cảnh báo: “Nếu các trường đại học không thật sự được trao quyền độc lập và đảm bảo sự tự chủ thì không thể nào đủ năng động để đáp ứng nhu cầu thay đổi của xã hội và tiến bộ.”.
    Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Quản lý nhà nước theo hướng đảm bảo sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học ở Việt Nam” là một yêu cầu vừa mang tính cấp thiết, vừa có ý nghĩa lâu dài.
     

    Các file đính kèm:

Đang tải...